AUR – VIÊN NGỌC ẨN GIỮA NÚI RỪNG TRƯỜNG SƠN


Khi những ngôi nhà ngay ngắn, nhỏ nhắn bên kia con suối hiện ra trước mặt, chẳng ai trong chúng tôi còn kịp nghĩ về những khó khăn của chặng đường gần 20km băng rừng  vượt suối mà mình vừa trải qua nữa, mà tất cả chỉ còn biết reo lên vui sướng. Tháo giày và lội qua suối, tôi thấy mình đứng ngẩn ngơ hồi lâu trước cảnh đẹp yên bình, giản dị và vô cùng độc đáo của ngôi làng Cơ Tu này.DSC02384.JPG

1. Vị trí. Aur thuộc xã A Vương, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cách Đà Nẵng khoảng 110km về phía Tây. Để đến được làng, chúng tôi phải vượt qua 95km chạy xe đến làng A Res (A Rốt trên G!Maps) sau đó đi bộ băng rừng 16km (khoảng 4 tiếng với người đi nhanh và 6 tiếng với người đi trung bình), đây cũng là con đường duy nhất để tiếp cận được với viên ngọc thô ẩn giữa núi rừng Trường Sơn này. Con đường băng rừng vượt suối thì đẹp và hoang sơ vô cùng, nó chạy dài theo con suối xuất phát từ phía Thừa Thiên Huế chảy xuống một nhánh của sông A Vương ở giáp đường Hồ Chí Minh. Có những đoạn đi vắt vẻo trên đường mòn rộng khoảng chừng 80cm ở lưng chừng núi, nhìn xuống con suối bé tí tẹo tèo teo làm tôi lại nhớ đến dòng Nho Quế trứ danh ở Hà Giang. Hơn nữa, con suối này trong đến mức nó không thể giấu được thứ gì dưới đáy nước, những cậu trai lặn sâu xuống bắt cá mà ở trên cao vẫn nhìn thấy rõ mồn một, nó không khác gì mấy khu biển trong vắt mà thiên hạ vẫn hay chia sẻ trên mạng ở Indonesia hay Phillipines.

DSC02605

2. Con người. Aur hiện tại có 22 hộ và 103 khẩu, là bản làng của người dân tộc Cơ Tu. Dân làng sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, họ tự trồng lúa, trông rau, chăn nuôi gia súc, gia cầm, thi thoảng họ đi săn và thu mật ong rừng mang ra đường lớn bán lấy tiền sắm sửa đồ dùng. Nhà cửa thì cũng như nhiều dân tộc miền cao khác, đều được dựng từ gỗ và được nhà nước hỗ trợ thêm tiền để mua mái tôn về lợp. Có một điều làm tôi hết sức ấn tượng đó là kiến trúc của những căn nhà ở đây đều rất đơn giản nhưng vô cùng tinh tế và hài hòa về cả kiến trúc bên trong lẫn bên ngoài. Trước khi đi, tôi cũng google tìm hiểu thì thấy mọi thông tin về làng đều vô cùng thú vị, nào thì “làng Singapore của Việt Nam”, nào thì “làng của thần rừng”… chung quy là vì sự tuyệt vời của cung đường đi, sự sạch sẽ của làng và đặc biệt là gì sự hiếu khách của anh em đồng bào. Cung đường đi thì quả là thiên hạ nói không ngoa, còn về cảnh vật và con người, trước khi đi tôi háo hức, mong đợi bao nhiêu thì đến đây tôi ngạc nhiên và bất ngờ bấy nhiêu. Đó là vì sự sạch sẽ của làng và sự thân thiện, hiếu khách của người dân vượt xa mức tưởng tượng ban đầu của tôi. Hơn 20 nóc nhà quây quần xung quanh nhà Gươi (nhà văn hóa sinh hoạt chung của cả làng) tạo thành một khối tập thể gắn kết và bền vững. Không có một cọng rác nào được phép xả ra trong không gian chung ấy, đó là luật lệ và cũng trở thành một nét văn hóa của cả làng. Khi cả đoàn đến làng, từ già làng, trưởng bản, bí thư đến mọi người dân đều chào đón chúng tôi với sự nhiệt tình, chấc phác đến mức làm chúng tôi không biết họ đang tiếp khách đến thăm hay chào đón những người thân trở về. Sau khi nghỉ ngơi một lát, chúng tôi chia nhau ra để cùng hòa vào nhịp sống của anh em, một nhóm đi thể thao cùng trai làng, nhóm khác chui vào bếp cùng với bà con để chuẩn bị đồ ăn, một nhóm nữa thì tập trung bên con heo rừng vừa được anh em khiêng về để chuẩn bị cho bữa tối. Lại nói về bữa tối, như đã thành thói quen, mỗi khi có khách đến bản, không phân biệt là khách của ai, mỗi nhà sẽ tự chuẩn bị một món ăn để cùng đóng góp cho bữa cơm chung thiết đãi, người góp nồi canh, người góp xôi nếp, người góp đĩa rau…tất cả tạo ra một sự đoàn kết và ấm cúng đến kì lạ mà tôi chưa gặp ở bất kì nơi nào khác. Quay lại với nhóm mấy chàng trai chúng tôi, sau khi chơi thể thao, cả hội kéo nhau đi tắm ở bờ suối sau làng. Nước suối mát và trong vô cùng, lâu lắm rồi tôi mới lại có cảm giác tắm tiên giữa núi rừng đã đến thế. Xong xuôi, chúng tôi quay trở lại nhà Gươi và thấy bữa tối linh đình đã sẵn sàng tự bao giờ…

DSC02408.JPG

3. Chuyện Từ Thiện. Tôi được biết, trong khoảng hơn 1 năm trở lại đây, khi làng Aur được lên báo và thu hút được sự chú ý của nhiều người, có rất nhiều đoàn từ thiện đã đến và giúp đỡ anh em, khoảng 1 tháng lại có 1 đoàn. Hầu hết các đoàn đều mang đến đồ ăn, quần áo, chăn ấm, bánh kẹo và sách vở cho trẻ em. Tôi cũng được biết, ở huyện Tây Giang này, vào những dịp cuối năm hay Tết thì các đoàn từ thiện lên nhiều lắm, có những làng có khi tuần nào cũng được tiếp đoàn từ thiện. Về ý kiến cá nhân, tôi thấy miễn là người cho đi có tâm tốt, biết cho đúng thứ, đúng chỗ, đúng lúc và người nhận lại thấy thoải mái và vui vẻ là tuyệt vời rồi, câu chuyện về cho con cá hay cho cái cần câu không phải lúc nào cũng nên nhắc đến. Quay trở lại câu chuyện về Aur, chị đồng nghiệp sau khi biết tôi đi làng Aur đã hỏi một câu làm tôi thấy rất không vui nhưng cũng phải bật cười: “Mỗi tháng một đoàn thế thì họ chẳng cần phải làm gì nhỉ, chỉ cần ngồi đợi từ thiện đến thôi.” Tôi không vui vì chị chưa biết về Aur mà với tôi, anh em ở đây không phải như vậy, còn bật cười vì nghĩ đến cảnh đúng là có nhiều bản làng đã bị từ thiện hóa đến mức như chị nói, không làm gì chỉ ngồi đợi từ thiện, điều này âu cũng là do những người cho đi cho chưa đúng chỗ mà thôi. Với chuyến đi gán mác từ thiện này của chúng tôi, khi đã được hòa mình vào với cảnh vật và con người ở Aur, tôi thực sự không còn biết là ai từ thiện cho ai nữa. Chúng tôi mang đến một ít chăn ấm, một vài thùng mì tôm, một ít bánh kẹo và quà tặng cho lũ trẻ và chút it đồ ăn để cùng anh em làm mồi uống rượu. Còn bà con mang lại cho chúng tôi sự ấm áp và quan tâm chân thành và đặc biệt là những bữa cơm quây quần với rất nhiều các món đặc sản của núi rừng cùng những câu chuyện đời bình dị. Đó là già làng A Lăng Ren với những câu chuyện lịch sử chống giặc hào hùng của làng, là anh bí thư Arak Trong với câu chuyện về hòa nhập, đổi mới dưới sự quan tâm của Đảng, Nhà Nước, là anh Trái trưởng bản với câu chuyện về những nét sinh hoạt thường ngày và những lần di rời của bản…Đặc biệt, tôi bị lôi cuốn vào câu chuyện của chú Sanh, một người đã có đủ mọi thứ trong cuộc sống, gia đình và những người con thành đạt, nhưng quyết tâm rời bỏ quê hương để xin lên sinh sống ở đây với mong muốn từng bước giúp hướng dẫn bà con trồng các cây phù hợp để tạo lợi ích kinh tế, theo đúng nghề mà chú đã làm mấy chục năm ở dưới xuôi. Chú nói: “Cuộc đời chú có đủ mọi thứ rồi, giờ muốn đi giúp đỡ anh em đồng bào. Sau này chú chỉ để lại cho con cái cái phúc của cha và một ít tài sản thôi, còn lại chú sẽ cho đi hết.” Nghe câu chuyện của chú – người giờ đã là một nhân khẩu của Aur, tôi cảm phục vô cùng và càng thấm thía về sự hy sinh cao cả của những “người cho cần câu” như chú và tự cảm thấy những người thi thoảng “mang cá đi cho” như mình thật bé nhỏ.

Cũng trong bữa cơm tối dưới ánh sáng mập mờ của ngọn đèn neon nhỏ chạy bằng điện từ chiếc tua bin nước đặt ở con suối đầu làng ấy, dưới xúc tác của những rượu cần, rượu dứa rừng và rượu ba kích thơm nồng, tôi được nghe tâm sự của một người con vô cùng đặc biệt khác của Aur, thầy giáo Thư.

DSC02467

4.Giáo Dục. Với riêng tôi thì đi đến đâu lũ trẻ con cũng sẽ là “đối tượng tiếp cận” được ưu tiên. Đến Aur cũng vậy, nhìn mấy đứa trẻ hồn nhiên ngây thơ và vẫn còn sợ người lạ ở đây tôi lại thèm được ở lại để “làm điều gì đó” với chúng. Qua những câu chuyện của thầy Thư, một người đã đóng góp gần 20 năm cuộc đời dạy học của mình cho xã A Vương, tôi hiểu được sự khó khăn cũng như trăn trở của thầy và của những con người nhiệt huyết mang chữ lên vùng cao này. Ở Aur, phía xa xa sau những ngôi nhà sàn của anh em, có một ngôi nhà khác bên cạnh bờ suối với cột cờ Tổ quốc phía trước. Ngôi nhà nhỏ nhỏ ấy được chia làm 2 phòng, mỗi phòng đều có bàn ghế gỗ và 2 chiếc bảng xanh phía trước và sau, đó chính là trường học cho các bé cấp 1. Nói cách khác là tất cả học sinh 5 khối từ 1 đến 5 sẽ chia sẻ 2 phòng học ấy với nhau và hai thầy giáo làng cũng sẽ chia nhau để dạy mỗi người 2-3 lớp cùng lúc. Sau bữa rượu say sưa và giấc ngủ ngon lành ở nhà anh A Ret, tôi đến thăm trường vào buổi sáng hôm sau, mặc dù là sáng Chủ Nhật nhưng các thầy vẫn miệt mài dạy học vì ở đây, do điều kiện xa xôi nên Phòng giáo dục cho phép các thầy dạy liên tiếp 10 ngày để nghỉ liền 4 ngày về thăm gia đình (thay vì dạy 5 ngày rồi nghỉ 2 ngày như nơi khác). Thầy Nghíu dạy lớp 2,3 và thầy Thư dạy lớp 4,5, do năm nay không có bé nào ở làng vào độ tuổi lớp 1 nên mỗi thầy “chỉ phải dạy 2 lớp”, mỗi lớp chỉ có vỏn vẹn 2 – 3 em. Đi qua lớp học của thầy Thư, tôi thấy mấy em lớp 4 phía cuối lớp đang lên bảng làm bài tập, còn thầy đang hướng dẫn cho mấy em lớp 5 ở phía trên học bài, tôi khẽ nở nụ cười chào và không có ý định cắt ngang tiết dạy của thầy. Qua lớp bên cạnh, tôi chưa kịp chào thì thầy Nghíu đã mở lời trước và mới vào lớp tham quan, thầy nói, dạy ở đây vất vả lắm, không phải vì công việc ngập đầu hay áp lực thời gian, mà là vì trẻ con đồng bào không được tiếp xúc với tiếng Kinh từ nhỏ mà vào lớp 1 đã phải chạy theo chương trình của Bộ như tất cả các trẻ em thành phố khác. Vừa nói, thầy vừa dẫn tôi đến chỗ một em học lớp 3 đang ngồi loay hoay bên bảng chữ cái, thầy nói: “bé học lớp 3 rồi nhưng không thể nhớ được chữ cái và cũng không thể đếm được, có lẽ bé bị thiểu năng trí tuệ, nhưng mà ở đây không có lớp hợp cho các trường hợp đặc biệt và cũng chẳng có ai có chuyên môn để khám cho bé cả.” Tôi lắng nghe câu chuyện và cảm thấy bế tắc trong việc tìm ra từ ngữ để chia sẻ nỗi khó khăn ấy với thầy…Nhưng hoàn cảnh như vậy không có nghĩa là Aur thiếu đi những học sinh ưu tú, đã có nhiều em học lên cấp 2, cấp 3 bán trú, nội trú ở ngoài huyện và được đi học cử tuyển ở Đại học Quảng Nam, và chỉ vài năm nữa thôi, làng Aur sẽ được đón những người con xuất sắc ấy về dạy lại con chữ cho chính những đứa trẻ của bản mình!DSC02522.JPG

5. Kết. Tôi tự hỏi mình: Aur có thực sự cực khổ, thiếu thốn, khó khăn và cần đến hỗ trợ từ những chuyến từ thiện không? Câu trả lời của tôi là không và có. Vì xét trên khía cạnh cuộc sống, họ hoàn toàn không thiếu thốn, lúa gạo, rau quả, thịt cá họ có khả năng tự làm ra để nuôi sống mình (nói không ngoa, họ lại còn ăn toàn đồ sạch, đồ sơn hào ấy chứ). Về tinh thần, họ quây quần bên nhau, ngày ra ruộng, lên rừng, chiều về chơi thể thao, tối tập trung tại nhà Gươi để trò truyện bên bếp lửa hồng và hũ rượu cần. Về vật chất, họ có đủ đồ dùng trong nhà làm từ gỗ, đôi khi có mật ong mang đi bán lại mua được thêm những vật dụng cần thiết khác…Nói tóm lại, nếu không ai đến với họ, họ vẫn sống vui, sống tốt và sống khỏe mạnh. Nhưng điều đó chỉ đúng khi họ sống một cuộc sống đóng cho riêng mình và không ai can thiệp vào. Còn giờ đây, khi chúng ta đã biết đến họ và họ đã biết đến cuộc sống bên ngoài, khi nhà nước đã quan tâm hỗ trợ phần nào nhưng vẫn không thể bù lại được sự thiệt thòi của Aur so với những bản làng gần trung tâm khác, thì đó là lúc chúng ta cần chung tay để san sẻ phần nào với anh em làng Aur, dù là vật chất hay tinh thần. Tôi tin rằng khi bạn chứng kiến những đứa trẻ lên cấp 2 phải đi bộ gần 20km ra đường lớn, phải tự bắt xe bus lên trường bán trú, nội trú học rồi cả tháng mới được về thăm nhà 1 lần, khi các bạn chứng kiến sự khổ nhọc của các thầy giáo bản trong việc đưa con chữ đến với các em, khi các bạn được nghe sự khao khát của một mế già muốn được một lần trong đời được đi ra ngoài thành phố xem cầu quay, cầu con Rồng, thì các bạn sẽ trào lên khao khát được “làm điều gì đó” cho Aur giống như chúng tôi thôi!

DSC02535.JPG

Những vật phẩm mà chúng tôi mang đến Aur tôi không coi là đồ từ thiện, mà đó chỉ là những mòn quà nhỏ chúng tôi muốn sẻ chia với đồng bào. Nhưng quả thực, chuyến đi này là một chuyến đi từ thiện đúng nghĩa, không phải từ thiện cho dân bản mà là từ thiện cho chính chúng tôi, từ thiện cho những tâm hồn thành phố một chút không khí làng bản, một chút gió núi hương rừng, một chút chân tình ấm áp và một hành trình đáng nhớ với gần 40 cây số đi bộ xuyên rừng. Cảm ơn những người anh em trong sâu thẳm núi rừng Trường Sơn.

AUR à, hẹn ngày gặp lại!

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.